'Adana Kahramanı' Uzunköprülü 'Sinan Paşa'yı Bilir misiniz?

Bağrından nice kahramanlar çıkartan topraklarıdır Rumeli toprakları... Bunların en büyüğü ise şüphesiz Mustafa Kemal Atatürk’tür! Gazi gibi bu toprakların suyundan içen birçok vatanperver Rumeli evladı, memleketin selameti için gözünü kırpmadan her zor işe atıldı, büyük hizmetlerde bulundu. Bu isimlerden birisi de belki de daha önce ismini hiç duymadığınız ancak, Adana ve çevresinde bir kahraman olarak anılan Uzunköprü doğumlu, doğum ismiyle Ali Ratıp Bey. 1889 yılında Avukat Halit Halit Efendizade Behçet Bey ve Fitnat Hanımın oğulları olarak Uzunköprü’nün Halisehatun Mahallesinde dünyaya gelen Ali Ratıp, ilköğrenimini de Uzunköprü’de tamamladı.

Anadolu’daki Türk direnişinin ve gururla miras bırakacağı bir hayatın ilk adımı olarak İlkokulun ardından askeri okula kaydolan Ali Ratıp 1911 yılında Harbiye’yi asteğmen rütbesi ile bitirdi. Başarılı subaylık stajının ardından ise kendi isteği ile Trablusgarp savaşına katılarak burada Mustafa Kemal’in emrinde İtalyan kuvvetlerine karşı savaştı. Her Rumeli evladı gibi yine gönüllü olarak Balkan Savaşlarına katıldı. Ancak ‘engellenmesi mümkün olmayan büyük felaket’ olarak görülen bozgunun arından Bulgar güçlerine esir düştü. Esaretten kurtulan Ali Ratıp Bey, kendisine verilen ‘kafa izni’ hakkını düşünmeden reddedip 1. Dünya Savaşında yine Mustafa Kemal’in maiyetinde Suriye, Filistin ve Çanakkale’de savaşarak 1918 yılında Yüzbaşılığa terfi etti.

BÜYÜK DİRENİŞ BAŞLIYOR!

1. Dünya savaşının ardından Osmanlı’nın mütarekeye zorlanarak Sevr Paçavrasının uygulanması için Anadolu’ya çıkan işgal kuvvetleri adeta 250 yıldır uyuyan Anadolu ve Trakya halkını derin bir uykudan uyandırdı. Mütareke döneminde Kayseri Jandarma Komutanı olarak görevlendirilen Ali Ratıp Bey, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’dan yaktığı direniş ve özgürlük meşalesine ilk uyan isim olarak Kayseri Ulu Camiinde, İstanbul Hükümetinin kesin emirlerini reddedip, İşgal Kuvvetlerine karşı savaşmanın İslam’ın ve Müslümanlığın bir gereği olarak farz olduğunu bildiren bir hutbe okudu. Bu hareketinin ardından İstanbul Hükümeti tarafından gıyabında rütbeleri söküldü ve askerlikten atıldı. Ancak Mustafa Kemal’in önderliğindeki Kurtuluş Mücadelesinin meşru bir yapılanması olan Heyet-i Temsiliye'nin emri ile Jandarma Yüzbaşı Ali Ratip, 4. Kolorduya verildi ve Batı Kilikya Cephesi Komutanı olarak görevlendirildi. Görevi, Adana ile Mersin havalisinde Fransızlara karşı Kuvay-ı Milliye teşkilatını yönetmekti. Bu gizli görevi sırasında ise "Tekelioğlu Sinan" adını kullandı.

DERİ TÜCCARI KILIĞINA BÜRÜNEREK ADANA HALKINI ÖRGÜTLEDİ

1 Nisan 1920 günü Adana Karaisalı'ya gelen ve coşku ile karşılanan Tekelioğlu Sinan Bey, bir süre av derisi toplayan tüccar kıyafeti ile dolaştı, yörede Kuvayı Milliye hareketini örgütleyerek silahlı direnişi başlattı. Halk arasında rütbesi yüzbaşı olmasına rağmen düşmana karşı sert yöre halkına karşı babacan ve çatışmalardaki gözü pekliği sonucu "Sinan Paşa" olarak tanındı ve sevildi. Karargâhını Karaisalı'ya kuran Sinan Bey'in müfrezesi 11 Nisan'da 11. Tümene bağlandı. Teşkilatlandırdığı mücahitlerle Adana ve çevresinin Fransız işgalinden kurtardı. Fransız Kumandanı Binbaşı Mesnil'i ve birliğini Karboğazı Baskını ile esir alıp Toroslar'ı Fransız işgalinden kurtaran milis kuvvetlerine kumanda eden Ali Ratıp Bey yani Tekelioğlu Sinan Paşa Adana halkının derin sevgi ve saygısını kazanarak ‘Adana Kahramanı’ olarak anılmaya başlandı. Adana'nın düşman işgalinden kurtulmasının ardından Batı Cephesi’nde görevlendirildi. Rütbesi 22 Şubat 1921'de binbaşılığa yükseltildi.

KAYMAKAMLIK VE MİLLETVEKİLLİĞİ DÖNEMİ

1925'te askerlikten emekli oldu ve 1927'den itibaren Fethiye, Daday, Akşehir'de kaymakamlık yaptı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde öğrenim gördü, 1934'te mezun oldu. Millî Mücadele sırasında aldığı "Tekelioğlu Sinan" takma adını, savaştan sonra da kullandı ve Soyadı Kanunu'ndan sonra nüfusa kaydı Ali Sinan Tekelioğlu olarak geçti. Hukuk öğreniminin ardından İktisat Bakanlığı'nın Ölçüler ve Ayarlar Müdürlüğü'nde memurluk yaptı. 1937’de Ölçü ve Ayarlar Müfettişliğine yükseldi; Zonguldak bölgesinde görev yaptı. Siyaset atılmak üzere 1939'da görevinden ayrıldı. 1939 seçimlerinde Seyhan milletvekili seçilerek VI. dönem TBMM'ye girdi. 1943'te çok kısa bir süre için Ulaştırma Bakanlığı Özel Kalem Müdürlüğü'nde bulunduktan sonra Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü müfettişliğine getirildi. VII., VIII., IX. ve X. dönemlerde de Seyhan milletvekilliği yaptı. Millî Mücadele’de bir generalin komuta edeceği büyük kuvvetleri yönetmiş olduğundan, özel kanunla kendisine general rütbesinin maaşı tahsis edildi. 16 Aralık 1965'te Ankara’da öldü. Kabri, Ankara’da Cebeci Şehitliği’ndedir.

HATIRATI ASKERİ ÖĞRENCİLERE REHBER OLDU

1919-1921 arasında yüzbaşı rütbesinde bir subayken Çukurova yöresinde Fransız işgalcilere karşı gönüllülerle verdiği mücadelesine dair hatıratının bir bölümü, 1965 yılında Adana’da Dirlik gazetesinde yazı dizisi şeklinde yayımlanmıştır. Tamamı beş defterden oluşan hatıratı Genelkurmay Personel Başkanlığı Askerî Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Dairesi Başkanlığı'nın arşivindedir. Osmanlı Türkçesi'nden günümüz Türkçesine çevrilmiş ve "Kuvay-ı Milliye Komutanı Tekelioğlu Sinan Bey’in Günlüğü" adıyla yayımlanmıştır.

Furkan Onur Öztaş